Tag

nauka

Browsing

Podczas tegorocznego forum w Davos Donald Trump stwierdził, że ludzie z Somalii mają niskie IQ. Autorzy analizy opublikowanej przez Ars Technica, badacze zajmujący się ewolucją i naukami społecznymi, przekonują, że takie tezy, nazywane dziś „realizmem rasowym”, nie mają oparcia w genetyce, biologii ewolucyjnej ani psychologii.

Stara idea w nowym opakowaniu

Prezydent USA powiedział w Davos: „I always say these are low-IQ people”. Podobną opinię o mieszkańcach Haiti wyraził w 2024 roku jego syn, Donald Trump Jr. Według autorów to objaw szerszego zjawiska: powrotu rasowych wizji ludzkiej natury, które przez ostatnie 70 lat funkcjonowały głównie na marginesie. Wspierają one propagandę skrajnej prawicy i strategie dezinformacji w mediach społecznościowych.

Zwolennicy tych poglądów przedstawiają się jako prześladowani, ale rzetelni naukowcy. Bronią tzw. hereditarianizmu, czyli przekonania, że o różnicach w zachowaniu i inteligencji między grupami, na przykład rasami, decydują przede wszystkim geny, a nie środowisko. Część z nich jest związana z uniwersytetami, co nadaje ich pracom pozór wiarygodności. Autorzy podkreślają jednak, że takie teksty nie ukazują się w czasopismach z genetyki czy biologii ewolucyjnej, tylko w paranaukowych periodykach i w niewielkiej liczbie czasopism z nauk społecznych.

Co mówi genetyka

Już w latach 70. biolog Richard Lewontin wykazał, że różnorodność genetyczna wewnątrz grup ludzkich jest większa niż między nimi. Późniejsza wiedza o genomie to potwierdza: znajomość czyjejś rasy niewiele mówi o jego genach. Cechy takie jak kolor skóry, struktura włosów czy zdolność trawienia mleka wiążą się z warunkami środowiska, a nie z rasami. Zdolność trawienia mleka występuje w niektórych populacjach Europy, Afryki i Azji.

Badania starożytnego DNA pokazują ponadto, że ludzkie grupy ciągle się mieszały podczas kolejnych fal migracji. Przekonanie o genetycznej „czystości” populacji europejskich czy afrykańskich jest więc pozbawione sensu.

Słabe dane i uproszczone teorie

Twierdzenia o niższej inteligencji opierają się zwykle na wynikach testów IQ, a konkretnie na bazie „narodowych IQ”. Badacze wielokrotnie wykazywali jej poważne wady metodologiczne. Nie da się porównywać inteligencji tą samą miarą w odmiennych kulturach z różnym dostępem do edukacji, a wykształcenie wpływa na wyniki. Według jednej z analiz próby z podsaharyjskiej Afryki mogły być dobierane tak, by sztucznie obniżyć wynik.

Przeciw tezie o genetycznym podłożu różnic przemawia też efekt Flynna: wyniki IQ w XX i XXI wieku wyraźnie wzrosły. Tak szybka zmiana musi mieć przyczyny środowiskowe, a nie genetyczne. Do tego inteligencja jest pojęciem trudnym do zdefiniowania, a testy mierzą tylko wybrane zdolności poznawcze, pomijając choćby inteligencję społeczną czy kreatywność.

Autorzy zwracają uwagę, że żadna z głównych teorii ewolucji inteligencji, od hipotezy mózgu społecznego po rolę wspólnego wychowywania dzieci i kultury, nie prowadzi do wniosku o wrodzonych różnicach poznawczych między rasami. Zwolennicy „realizmu rasowego” posługują się zamiast tego uproszczonymi opowieściami, jak „teoria zimnych zim”. Zakłada ona, że mroźne zimy w Europie i Azji Wschodniej wymusiły wyższą inteligencję. Według autorów nie ma na to dowodów, a równie łatwo można by argumentować, że inteligencję napędzały upalne lata.

Tło historyczne

Na początku XX wieku poglądy o biologicznym uwarunkowaniu różnic między grupami były powszechne i stanowiły fundament ruchu eugenicznego. Prowadziły do ustaw o przymusowej sterylizacji, a w skrajnej postaci do nazistowskich prób eliminacji „niepożądanych”. Po II wojnie światowej rasowe teorie odrzuciła nauka głównego nurtu. Ich zwolennicy znaleźli schronienie w czasopiśmie „Mankind Quarterly”, które finansował Pioneer Fund, założony w latach 30. przez amerykańskiego przemysłowca. Fundusz wspierał badania nad rasą i walkę z desegregacją.

Co to znaczy dla polskiego czytelnika

Spór toczy się głównie w USA i Wielkiej Brytanii, ale podobne hasła o „naukowych” różnicach między narodami krążą także w internecie po polsku, więc warto znać argumenty, które je podważają. W praktyce oznacza to ostrożność wobec rankingów „średniego IQ krajów”. Za takimi zestawieniami stoi dane, które, jak wskazują autorzy, nie spełniają standardów rzetelności naukowej.

Warto też pamiętać, że dyskryminacja ze względu na rasę jest w Unii Europejskiej zakazana, a polityczne wypowiedzi o rzekomej niższej inteligencji całych narodów nie mają podstaw w nauce. Autorzy przekonują, że genetyka, antropologia, biologia ewolucyjna i psychologia pokazują to samo: hereditarianizm nie wytrzymuje konfrontacji z danymi.

Źródło: Ars Technica – „“Race realism” isn’t realistic—and it isn’t good science”

Włoscy badacze sprawdzili, jak gąsienice poruszają się po drewnie, stali, łupku i szkle, a potem pomogli im przejść przez gładką szybę za pomocą miniaturowej zbroi i dodatkowych ciężarków. Wyniki mogą przydać się przy projektowaniu miękkich robotów, które mają radzić sobie na różnych powierzchniach.

Jak badano pełzanie gąsienic

Zespół z Uniwersytetu Neapolitańskiego Fryderyka II i Uniwersytetu w Palermo rozwinął model matematyczny opisany we wcześniejszej publikacji. Przedstawia on ciało gąsienicy jako zestaw mas połączonych sprężynami. Model sprawdzono w praktyce na gąsienicach gatunku Pieris brassicae, czyli bielinka kapustnika, które obserwowano na czterech podłożach: drewnie, stali, łupku i szkle.

Okazało się, że wydajność pełzania silnie zależy od chropowatości powierzchni. Gąsienice dobrze dostosowują ruch do wzorów na podłożu, ale na gładkim szkle mają kłopot. Mikroskopijne nierówności są tam zbyt małe, by odnóża brzuszne (tzw. prolegs) mogły się mocno uchwycić. Bez odpowiedniej przyczepności ruch w ogóle nie zostaje wywołany ani utrzymany.

Zbroja i ciężarki zamiast dodatkowych nóg

Na podstawie modelu badacze zaprojektowali sztuczną zbroję, która zwiększa sztywność ciała gąsienicy. Dodali też osobne ciężarki, które poprawiały tarcie i przyczepność. W eksperymentach o charakterze próby koncepcji owady tak wyposażone były w stanie pokonać szkło, po którym normalnie nie potrafią chodzić.

Najważniejszy wniosek dotyczy równowagi: skuteczne pełzanie wymaga zgrania elastyczności ciała z zdolnością przylegania do podłoża. Autorzy piszą, że wyniki potwierdzają trafność prognoz modelu i mogą dać nowe kryteria projektowe dla miękkich robotów inspirowanych naturą.

  • na chropowatych powierzchniach gąsienice poruszają się sprawnie,
  • na gładkim szkle brakuje im przyczepności,
  • większa sztywność ciała i dodatkowa masa pomagają ten problem obejść.

Co to oznacza w praktyce

Miękkie roboty pełzające to kierunek, który bada się z myślą o zadaniach w ciasnych, nierównych i trudno dostępnych miejscach. Taka maszyna musi jednak umieć poruszać się nie tylko po szorstkim gruncie, ale i po śliskich, gładkich materiałach. Opisane badanie pokazuje, że zamiast zmieniać cały projekt, można w odpowiednim momencie modyfikować sztywność i obciążenie. Autorzy wskazują, że kolejne prace mogą próbować odtworzyć właściwości takiej zbroi w układach robotycznych.

Dla polskiego czytelnika to na razie wiedza z pogranicza nauki podstawowej i inżynierii, a nie gotowy produkt. Praca została opublikowana w międzynarodowym czasopiśmie naukowym, więc jej wyniki są dostępne także dla polskich zespołów zajmujących się robotyką miękką i biomimetyką, w tym w ramach europejskiej współpracy badawczej. Nie ma informacji, by powstał już robot oparty na tych rozwiązaniami; badanie dotyczy żywych gąsienic i ma charakter wstępny.

Zespół podkreśla, że opracowany model oraz odkryte zasady pełzania mogą być wykorzystane przy budowie robotów poruszających się po różnych nawierzchniach i terenach. To kolejny przykład tego, że obserwacja zwierząt wciąż podsuwa inżynierom praktyczne pomysły.

Źródło: Tech Xplore – „Armored caterpillars offer robot designers lessons in crossing slippery glass”

Pin It https://skwlegal.com.pl/telewizja-online-w-2025-ranking-najlepszych-platnych-uslug-streamingowych/ https://artexint.com.pl/pakiety-medyczne-dla-seniora-jak-wybrac-najlepsza-opcje-w-luxmed/ https://andrzejurbanowicz.pl/ranking-internetu-swiatlowodowego-sprawdz-gdzie-jest-najszybciej/